De wereld zoals jij het ziet

Afgelopen weekend bezocht ik Museum MORE in Gorssel. Een museum vol Realisme. Ik heb er enorm van genoten maar het bracht mij ook terug naar de oorsprong van het Realisme en de koppeling met onze huidige samenleving.

Realisme

In de specifieke betekenis verwijst Realisme naar een artistieke beweging uit het midden van de negentiende eeuw die werd gekenmerkt door onderwerpen die op een naturalistische manier uit het dagelijks leven zijn geschilderd; de term wordt echter ook algemeen gebruikt om kunstwerken te beschrijven die op een realistische, bijna fotografische manier zijn geschilderd. De term Realisme werd bedacht door de Franse romanschrijver Champfleury in de jaren 1840 en werd in de kunst geïllustreerd in het werk van zijn vriend, de schilder Gustav Courbet. In de praktijk betekende realistische onderwerpen scènes uit het boeren- en arbeidersleven, het leven in de straten van de stad, cafés en volksvermaak, en een toenemende openhartigheid in de behandeling van het lichaam en seksuele onderwerpen.

Het atelier – Gustav Courbet

Aanhangers van het Realisme beweerden dat de kunstenaar de wereld moest weergeven zoals hij was. En dat ging regelmatig tegen de ‘regels van goede smaak’ in. Sterker nog, men vond het vaak immoreel.

In Courbets manifest ‘La Réalisme’ staat dat de kunst moet worden geleid door de visie van de kunstenaar en ten koste van wat “geschikte” of “ongeschikte” onderwerpen waren. Daarmee wilde ze zich bevrijden van de ‘burgerlijke’ smaak. Het gevolg was wel dat hun werk sterk gericht was op het onderwerp van hun kunstuiting maar ook op de emotionele en sociale betekenis die zij er aan gaven.

De wereld zoals deze is. Welke wereld is dat?

Wat we waarnemen, waar we ons van bewust zijn, hoe we dit interpreteren en wat we er vervolgens mee doen hangt af van het persoonlijke perspectief waarmee wordt gekeken. Dit verschilt per groep, per individu en heeft bijvoorbeeld ook te maken met wie je omgaat, wat je hebt meegemaakt, je moreel kompas, hoe je jezelf ziet etc.

Pijnlijk nauwkeurig en meer tekenend dan schilderend registreerde Siet Zuyderland 16 gevangenissen. Hij bleef er gemiddeld 4 dagen, doorgerekend totaal 64 dagen: de celstraf voor zakkenrollen, stelde Zuyderland zelf sardonisch vast. Vaak voegde hij grappige elementen toe zoals hier de twee spionnetjes, spiegels waarmee je van boven uit huis op straat kunt kijken. Hun functie lijkt tamelijk onzinnig: het middenraam is namelijk extra gebarricadeerd. Zo leveren de nutteloze spiegeltjes een wrang commentaar op het gevangenissysteem. (bron: Museum MORE)

Objectiviteit?

We zien nu een samenleving waar diverse mensen, diverse groepen ’tegen’ iets, of iemand zijn: tegen de overheid, tegen de regering, tegen de elite, tegen de wetenschap. Sommige politici zeggen op te komen voor de ‘gewone’ mens. Velen van hen zijn er van overtuigd dat zij de wereld zien zoals deze echt is. Een soort van Realisme van deze tijd?

Maar is objectiviteit in essentie geen illusie? Het betekent namelijk dat een heleboel gevoelens, ideeën, normen en waarden en intuïties worden genegeerd. Terwijl als je anders naar dingen kijkt, kun je ze anders inzetten en gebruiken. Sterker nog: als het je lukt om anders naar jezelf te kijken, verander je zelf en dus ook je gedrag, want je ziet het anders.

Luisteren

Wanneer je de tijd neemt om naar iemand anders en hun standpunten te luisteren, word je blootgesteld aan gedachten die niet in jouw hoofd bestaan en perspectieven die je misschien nog niet eerder hebt overwogen. En ook al vind je het misschien niet leuk wat je hoort, je leert vaak nieuwe dingen door naar anderen te luisteren. Dit helpt ook om je geest te verruimen om nieuwe gedachten beter te accepteren, wat je zou kunnen helpen om anders naar de wereld te kijken.

Schilderij: Zes vlakgommen van Lode Pemmelaar te zien in museum MORE